Ngành Xây dựng trước cơ hội tăng trưởng mới: Gỡ áp lực chi phí, khơi thông dòng vốn

Theo TS. Cấn Văn Lực, động lực từ đầu tư công, phát triển hạ tầng, dòng vốn FDI và những thay đổi về thể chế đang mở ra dư địa tăng trưởng cho ngành Xây dựng trong giai đoạn 2026–2027. Tuy nhiên, áp lực chi phí đầu vào, lãi suất, dòng tiền và năng lực cạnh tranh cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái cấu trúc, chuyển đổi số và phát triển bền vững đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Sáng 10/10, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Hà Nội, Tổng hội Xây dựng Việt Nam và Tạp chí Người Xây dựng long trọng tổ chức Diễn đàn Xây dựng Việt Nam 2026 với chủ đề “Định hình tương lai ngành Xây dựng từ chuyển đổi kép” và Chương trình Vietnam Construction Awards 2026. 

Sự kiện có sự tham dự của các chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, kỹ sư, kiến trúc sư và lãnh đạo các doanh nghiệp hàng đầu về xây dựng. Tại diễn đàn các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận về những xu hướng, cơ hội và yêu cầu mới đối với doanh nghiệp xây dựng, qua đó kỳ vọng tạo không gian kết nối tri thức, công nghệ, chính sách và doanh nghiệp, góp phần định hình hướng phát triển của ngành Xây dựng trong giai đoạn mới.

Tăng trưởng tích cực, thị trường mở rộng cơ hội

Tham dự và phát biểu tại Diễn đàn, TS. Cấn Văn Lực - Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính Tiền tệ Quốc gia đã khái quát bức tranh tổng thể của ngành xây dựng qua tham luận “Kinh tế - chính sách Việt Nam 2026–2027: Cơ hội, thách thức và giải pháp đối với ngành Xây dựng”.

Theo TS. Lực, lĩnh vực Xây dựng đang ghi nhận những tín hiệu tăng trưởng tích cực, trong bối cảnh nền kinh tế phục hồi và các động lực đầu tư được thúc đẩy.

Số liệu tổng hợp của Viện Nghiên cứu Kinh tế BIDV cho thấy, trong 9 tháng năm 2026, GDP ngành Xây dựng tăng 12,22%, đóng góp khoảng 8,25% vào tăng trưởng kinh tế. Số doanh nghiệp xây dựng thành lập mới đạt 14.978 doanh nghiệp, tăng 33% so với cùng kỳ năm trước.

Một trong những động lực quan trọng của thị trường là quy mô đầu tư công và phát triển kết cấu hạ tầng. Trong 9 tháng năm 2026, giải ngân đầu tư công đạt khoảng 661.800 tỷ đồng, tăng 19% so với cùng kỳ. Kế hoạch đầu tư công năm 2026 được xác định ở quy mô lớn, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp tham gia xây dựng giao thông, sân bay, cảng biển, công trình năng lượng và hạ tầng đô thị.

Số liệu thống kê tính đến tháng 9/2026.

Bên cạnh đó, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tiếp tục mở ra triển vọng đối với các phân khúc bất động sản công nghiệp, nhà xưởng, kho vận, trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện. Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng sản xuất cũng tạo thêm nhu cầu về mặt bằng công nghiệp và các công trình phục vụ hoạt động logistics.

Theo TS. Cấn Văn Lực, việc hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và đẩy mạnh đầu tư hạ tầng sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển cho ngành. Những thay đổi trong quy định về đầu tư, xây dựng và đất đai, cùng xu hướng tinh gọn thủ tục hành chính, được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình triển khai dự án.

Tuy nhiên, cơ hội tăng trưởng không đồng nghĩa với việc mọi doanh nghiệp đều có thể hưởng lợi như nhau. Khả năng tiếp cận nguồn vốn, năng lực quản trị dự án, kiểm soát chi phí và chất lượng thi công sẽ quyết định mức độ tận dụng cơ hội của từng doanh nghiệp.

Chi phí đầu vào và dòng tiền tiếp tục là bài toán lớn

Ở chiều ngược lại, ngành Xây dựng đang đối diện nhiều sức ép từ biến động kinh tế thế giới và những khó khăn nội tại của thị trường. Theo số liệu được trình bày tại diễn đàn, trong 9 tháng năm 2026, chỉ số giá nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tăng 6,68% so với cùng kỳ, thuộc nhóm có mức tăng cao. Giá năng lượng, nhân công, chi phí thuê thiết bị và mặt bằng cũng tạo thêm áp lực lên tổng mức đầu tư và hiệu quả thực hiện dự án.

Đối với các nhà thầu, đặc biệt là doanh nghiệp thi công theo hợp đồng trọn gói hoặc hợp đồng có thời gian thực hiện dài, biến động giá đầu vào có thể làm thu hẹp biên lợi nhuận nếu dự toán, đơn giá và cơ chế điều chỉnh giá không theo kịp thị trường.

Các yếu tố tác động đến thị trường xây dựng và BĐS.

Bài toán vốn cũng chưa hết khó khăn. Hoạt động xây dựng đòi hỏi nguồn tài chính lớn, trong khi lãi suất có thể duy trì ở mức cao và tình trạng chậm thanh toán, nợ đọng xây dựng cơ bản vẫn ảnh hưởng đến dòng tiền của nhà thầu. Với doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa, chỉ cần một số dự án chậm nghiệm thu hoặc thanh toán cũng có thể gây gián đoạn hoạt động, làm tăng chi phí vay và ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các hợp đồng tiếp theo.

Bên cạnh đó, tiến độ giải ngân đầu tư công giữa các dự án chưa đồng đều; vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, điều chỉnh dự án, nguồn cung vật liệu và việc cập nhật định mức, đơn giá vẫn là những vấn đề cần được xử lý.

Trong lĩnh vực bất động sản, sự phân hóa của thị trường, mặt bằng giá nhà ở cao và tình trạng thiếu nguồn cung phù hợp khả năng chi trả cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh cơ cấu sản phẩm, hướng tới phát triển cân đối và bền vững hơn.

Những thách thức này cho thấy tăng trưởng của ngành không chỉ phụ thuộc vào quy mô đầu tư, mà còn gắn chặt với chất lượng thực thi chính sách, khả năng lưu thông vốn và hiệu quả quản trị của doanh nghiệp.

Hoàn thiện cơ chế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển

Để tận dụng dư địa tăng trưởng, TS. Cấn Văn Lực cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả tổ chức thực thi chính sách; bảo đảm sự đồng bộ giữa các quy định về xây dựng, đất đai, đầu tư, đấu thầu và hợp tác công tư (PPP).

Một trong những yêu cầu đáng chú ý là cập nhật kịp thời định mức, đơn giá xây dựng theo biến động thị trường; đồng thời nghiên cứu cơ chế điều chỉnh giá hợp đồng phù hợp khi giá vật liệu, nhiên liệu tăng mạnh. Đây là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế rủi ro cho nhà thầu và nâng cao tính khả thi của các dự án.

Cùng với đó, cần đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, bảo đảm nguồn cung vật liệu, nâng cao hiệu quả giải ngân đầu tư công và xử lý dứt điểm các khoản nợ đọng xây dựng cơ bản. Việc thanh toán đúng hạn cho nhà thầu không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư toàn xã hội.

Đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn, việc khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia liên danh, hợp tác và tiếp nhận chuyển giao công nghệ sẽ tạo điều kiện nâng cao năng lực thi công, từng bước làm chủ các công nghệ phức tạp.

Biểu đồ TTCK phân hóa theo ngành nghề.

Mặt khác, phát triển thị trường tài chính phục vụ xây dựng và bất động sản cũng là yêu cầu quan trọng. Bên cạnh tín dụng ngân hàng, cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn như trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư hạ tầng và các mô hình PPP với cơ chế phân chia rủi ro rõ ràng.

Doanh nghiệp phải chủ động tái cấu trúc và chuyển đổi

Ở cấp độ doanh nghiệp, thông điệp đặt ra là không thể chỉ trông chờ vào sự phục hồi của thị trường, mà cần chủ động nâng cao sức chống chịu và năng lực cạnh tranh.

Trước hết, doanh nghiệp cần rà soát danh mục dự án, cơ cấu nguồn vốn, nghĩa vụ nợ và khả năng thanh toán; kiểm soát chặt chi phí, hạn chế đầu tư dàn trải và ưu tiên các dự án có hiệu quả tài chính rõ ràng. Việc đa dạng hóa nguồn vốn, thị trường và lĩnh vực hoạt động cũng giúp giảm phụ thuộc vào một phân khúc duy nhất.

Cùng với năng lực tài chính, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là kỹ sư, chuyên gia quản lý dự án, nhân lực BIM, tài chính dự án và an toàn lao động, sẽ là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tham gia các công trình có quy mô và yêu cầu kỹ thuật cao hơn.

Đáng chú ý, bốn xu hướng chuyển đổi gồm chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi lao động đang định hình lại cách thức hoạt động của ngành Xây dựng. Việc ứng dụng công nghệ, chuẩn hóa quy trình, nâng cao chất lượng quản trị và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, an toàn, phát thải không nên chỉ được xem là chi phí tuân thủ, mà cần được coi là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn.

TS. Cấn Văn Lực cũng gợi mở cách tiếp cận VUCA theo hướng mới, nhấn mạnh tầm nhìn, sự thấu hiểu, tính rõ ràng và khả năng linh hoạt thay cho việc chỉ tập trung ứng phó với biến động, bất định và phức tạp.

Trong giai đoạn 2026–2027, ngành Xây dựng Việt Nam đứng trước cơ hội mở rộng thị trường nhờ đầu tư hạ tầng, chuyển dịch chuỗi cung ứng và cải cách thể chế. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể chuyển hóa thành tăng trưởng bền vững khi các điểm nghẽn về vốn, chi phí, thủ tục và năng lực thực thi được giải quyết đồng bộ.

Với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng quy mô hoạt động, mà còn phải nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, chủ động đổi mới công nghệ và xây dựng năng lực quản trị thích ứng. Đây sẽ là nền tảng để ngành Xây dựng nâng cao sức cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào các dự án trọng điểm và đóng góp hiệu quả hơn cho tăng trưởng kinh tế trong những năm tới.

Nhất Nam