Từ BIM đến AI: Mở hướng quản trị thông minh cho doanh nghiệp xây dựng

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang mở ra hướng đi mới cho ngành Xây dựng, không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, thi công mà còn góp phần giảm lãng phí vật liệu, năng lượng và phát thải. Theo ông Võ Thành Trung - Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Kỹ thuật Tân Phát Long, giá trị cốt lõi của chuyển đổi kép nằm ở khả năng biến dữ liệu thành tri thức, từ đó đưa ra những quyết định chính xác và tạo ra các công trình bền vững hơn.

Kết nối chuyển đổi số với mục tiêu phát triển xanh

Tại Diễn đàn Xây dựng Việt Nam 2026 “Định hình tương lai ngành Xây dựng từ chuyển đổi kép”, vấn đề kết hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được đặt ra như một hướng tiếp cận quan trọng đối với doanh nghiệp xây dựng trong giai đoạn mới. Trình bày tham luận tại diễn đàn, ông Võ Thành Trung - Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Kỹ thuật Tân Phát Long đưa ra chủ đề: Chuyển dịch kép từ dữ liệu đến trí tuệ - từ hiệu quả đến phát triển bền vững.

Theo ông Trung, ngành Xây dựng từ lâu dựa nhiều vào kinh nghiệm và năng lực của đội ngũ kỹ sư, chuyên gia. Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao về tiến độ, chất lượng, chi phí và môi trường, kinh nghiệm cần được hỗ trợ bằng hệ thống dữ liệu và công cụ phân tích hiện đại. “Chúng ta cần biến kinh nghiệm thành dữ liệu, biến dữ liệu thành tri thức, và biến tri thức thành những quyết định tốt hơn”, ông Trung nhấn mạnh.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, chuyển đổi số giúp nâng cao khả năng kiểm soát thông tin, quản lý dự án và hỗ trợ ra quyết định. Trong khi đó, chuyển đổi xanh hướng tới sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải và hạn chế phát thải trong suốt vòng đời công trình.

Hai quá trình này có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Dữ liệu càng đầy đủ, chính xác, doanh nghiệp càng có điều kiện nhận diện các điểm gây lãng phí, tối ưu phương án thiết kế, tổ chức thi công và quản lý vận hành.

Do đó, chuyển đổi kép không đơn thuần là triển khai đồng thời các phần mềm quản lý và chương trình môi trường, mà cần được tích hợp vào quy trình quản trị, thiết kế và thực hiện dự án.

BIM không chỉ là mô hình 3D

Một trong những nền tảng được đề cập trong lộ trình chuyển đổi số của Tân Phát Long là mô hình thông tin công trình (BIM). Theo ông Võ Thành Trung, nếu BIM chỉ dừng lại ở việc tạo ra mô hình 3D phục vụ trình diễn thì giá trị khai thác còn hạn chế. Quan trọng hơn, BIM cần trở thành nguồn dữ liệu có khả năng kết nối các công đoạn của dự án, từ thiết kế, bóc tách khối lượng, lập dự toán đến mua sắm, thi công, hoàn công và vận hành.

Đối với các dự án công nghiệp có hệ thống cơ điện, thông gió và điều hòa không khí, phòng cháy, chữa cháy cùng nhiều hệ thống kỹ thuật phức tạp, BIM có thể hỗ trợ phát hiện xung đột giữa các bộ môn ngay trên môi trường số, trước khi những vấn đề đó phát sinh tại công trường.

Việc nhận diện sớm các bất cập giúp hạn chế sửa chữa, điều chỉnh thiết kế và phát sinh khối lượng trong quá trình thi công. Qua đó, doanh nghiệp có thêm cơ sở để kiểm soát chi phí, tiến độ và chất lượng công trình.

Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, BIM cần được đặt trong một hệ thống quản lý dữ liệu thống nhất. Theo định hướng được Tân Phát Long trình bày, mô hình này sẽ kết nối với môi trường dữ liệu chung (CDE), cơ sở dữ liệu và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), từng bước hình thành quy trình quản lý xuyên suốt vòng đời dự án.

Điều này cũng cho thấy chuyển đổi số không đồng nghĩa với việc đưa các quy trình thủ công lên phần mềm. Chuyển đổi thực chất chỉ bắt đầu khi dữ liệu được liên thông, các chỉ số quản trị được hình thành trên cơ sở thông tin đáng tin cậy và kết quả phân tích có thể hỗ trợ trực tiếp cho các quyết định của doanh nghiệp.

AI hỗ trợ kỹ sư nhận diện rủi ro

Cùng với BIM và hệ thống dữ liệu, AI được kỳ vọng mở rộng khả năng phân tích thông tin trong hoạt động xây dựng. Theo nội dung trình bày tại diễn đàn, một trong những hướng ứng dụng đang được Tân Phát Long nghiên cứu là hỗ trợ công tác đấu thầu. Với những hồ sơ gồm nhiều bản vẽ, bảng khối lượng, chỉ dẫn kỹ thuật, điều kiện hợp đồng và phụ lục, việc rà soát thủ công có thể đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực.

AI có thể hỗ trợ đọc, phân loại hồ sơ, đối chiếu yêu cầu kỹ thuật, so sánh dữ liệu chi phí với các dự án trước đây và nhận diện những điều khoản hoặc hạng mục cần được xem xét kỹ hơn. Thông tin được tổng hợp nhanh hơn sẽ giúp đội ngũ chuyên môn tập trung vào những vấn đề có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả và rủi ro của dự án.

Dù vậy, ông Trung lưu ý AI không thay thế kỹ sư và cũng không chịu trách nhiệm cuối cùng đối với các quyết định thiết kế, thi công. Công nghệ đóng vai trò như một trợ lý kỹ thuật, hỗ trợ con người xử lý lượng thông tin lớn, phân tích nhiều phương án và nhận diện nguy cơ sớm hơn.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu quan trọng: doanh nghiệp phải xây dựng được dữ liệu có chất lượng, chuẩn hóa quy trình và kiểm soát thông tin trước khi mở rộng ứng dụng AI. Nếu dữ liệu thiếu đồng bộ hoặc không đáng tin cậy, kết quả phân tích khó có thể trở thành cơ sở vững chắc cho các quyết định quản trị.

Vì vậy, công nghệ cần được triển khai gắn với mục tiêu cụ thể, thay vì chạy theo số lượng phần mềm hay xu hướng ứng dụng mới.

Chuyển đổi xanh bắt đầu từ khâu thiết kế

Nếu chuyển đổi số thay đổi cách doanh nghiệp thu thập thông tin và ra quyết định, chuyển đổi xanh hướng tới thay đổi hiệu quả sử dụng tài nguyên và tác động môi trường của công trình.

Theo ông Võ Thành Trung, yếu tố xanh cần được tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế, thay vì chỉ tập trung vào vệ sinh môi trường tại công trường.

Một phương án thiết kế hợp lý có thể góp phần giảm khối lượng vật liệu sử dụng. Giải pháp kết cấu được tối ưu có thể hạn chế nhu cầu thép, bê tông; hệ thống cơ điện và điều hòa không khí được tính toán phù hợp có thể giảm mức tiêu thụ năng lượng trong quá trình vận hành.

Ở giai đoạn thi công, việc kiểm soát vật tư, giảm hao hụt, hạn chế chất thải và quản lý các tác động như bụi, tiếng ồn, nước thải cũng là những nội dung cần được quan tâm.

Đáng chú ý, chuyển đổi số có thể cung cấp công cụ đo lường và theo dõi các mục tiêu xanh. Dữ liệu về vật liệu, năng lượng, chất thải và phát thải nếu được thu thập, cập nhật có hệ thống sẽ giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả thực tế, xác định những khâu chưa tối ưu và điều chỉnh phương án triển khai.

Chuyển đổi xanh là xu hướng các dự án xây dựng hướng đến.

Đây là điểm giao thoa quan trọng giữa hai quá trình chuyển đổi. BIM hỗ trợ phát hiện xung đột để giảm làm lại; dữ liệu giúp kiểm soát vật tư và hạn chế tồn kho, hao hụt; AI có thể hỗ trợ phân tích mức tiêu thụ năng lượng để tìm ra những bất thường trong vận hành.

Khi được triển khai đồng bộ, các giải pháp này không chỉ hướng đến giảm chi phí mà còn góp phần giảm lượng tài nguyên tiêu hao và tác động môi trường trong suốt vòng đời công trình.

Trong định hướng dài hạn được giới thiệu tại diễn đàn, Tân Phát Long xác định phát triển bền vững và ESG là những nội dung cần được tích hợp vào hoạt động doanh nghiệp, đồng thời hướng tới mục tiêu phát thải khí nhà kính bằng 0 vào năm 2050.

Hướng tới mô hình Smart Design & Build

Từ việc kết nối BIM, dữ liệu, AI và các mục tiêu xanh, Tân Phát Long định hướng phát triển mô hình “Smart Design & Build” – phương thức triển khai dự án theo hướng tích hợp công nghệ và dữ liệu xuyên suốt các công đoạn.

Theo lộ trình doanh nghiệp đề xuất cho giai đoạn 2026–2030, năm 2026 tập trung xây dựng nền tảng dữ liệu và chuẩn hóa quy trình; tiếp đó là triển khai BIM và CDE, nghiên cứu ứng dụng AI và tự động hóa, từng bước đưa các chỉ số năng lượng, vật liệu, chất thải và carbon vào quản lý dự án. Mục tiêu dài hạn là kết hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong toàn bộ quá trình thiết kế, đấu thầu, mua sắm, thi công và bàn giao.

Đây hiện là định hướng và lộ trình doanh nghiệp đang nghiên cứu, từng bước xây dựng, không đồng nghĩa các giải pháp đã được triển khai hoàn chỉnh trên toàn bộ dự án.

Với mô hình tổng thầu thiết kế và thi công (Design & Build), khả năng kết nối dữ liệu giữa các công đoạn có ý nghĩa quan trọng. Thông tin từ thiết kế có thể hỗ trợ công tác đấu thầu; dữ liệu đấu thầu được sử dụng trong mua sắm; thông tin mua sắm tiếp tục phục vụ thi công và dữ liệu hoàn công có thể trở thành cơ sở cho công tác vận hành.

Nếu được tổ chức hiệu quả, chuỗi dữ liệu này có thể giúp giảm tình trạng thông tin phân tán, nâng cao khả năng phối hợp giữa các bộ phận và tạo điều kiện kiểm soát dự án xuyên suốt hơn.

Từ câu chuyện của doanh nghiệp, có thể thấy thách thức của chuyển đổi kép không chỉ nằm ở việc đầu tư công nghệ, mà còn ở khả năng chuẩn hóa dữ liệu, thay đổi phương thức quản trị và xác định các chỉ tiêu hiệu quả có thể đo lường.

Trong bối cảnh ngành Xây dựng phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về năng suất, chất lượng và phát triển bền vững, kết hợp BIM, dữ liệu, AI với các giải pháp xanh là một hướng tiếp cận đáng chú ý. Giá trị cuối cùng không nằm ở số lượng công nghệ được ứng dụng, mà ở khả năng đưa ra quyết định tốt hơn, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và tạo ra những công trình có chất lượng, giá trị bền vững cao hơn.

Nhất Nam